ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಯೋಜನೆ: ಶಾಲಾ ದಾಖಲಾತಿ ವೃದ್ಧಿಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶದ ಪ್ರಭಾವ

2001 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಬರ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನ ಕುರಿತಾದ ಮೊಕದ್ದಮೆಯೊಂದರ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು. ‘ಪೀಪಲ್ಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಸಿವಿಲ್ ಲಿಬರ್ಟೀಸ್’ (People’s Union for Civil Liberties) ಹೂಡಿದ ಈ ಅರ್ಜಿಯ ಮೇರೆಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಒಂದು ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು. ಇದು ಮುಂದಿನ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಭಾರತೀಯ ಶಾಲಾ ಜೀವನದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನಿತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಗುವಿಗೂ ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಬಿಸಿಯಾದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು ಎಂದು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಹಸಿವು ನಿವಾರಣಾ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು, ಬಹುತೇಕ ಕಾಕತಾಳೀಯವೆಂಬಂತೆ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತರಗತಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಆಹಾರವನ್ನು ಬಳಸುವ ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಈ ಕಲ್ಪನೆಯೇನೂ ಹೊಸದಲ್ಲ. ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯವು 1960 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಇದರ ಒಂದು ರೂಪವನ್ನು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿತ್ತು. ಆ ರಾಜ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಅನುಭವದ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಶಾಲಾ ದಾಖಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ನೈಜ ಮತ್ತು ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿರುವುದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹುಡುಗಿಯರು ಮತ್ತು ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮಕ್ಕಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಶಾಲೆಗೆ ಹೋದರೆ ಖಚಿತವಾದ ಊಟ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯು ಸಿಕ್ಕಿತು. ಮಗುವನ್ನು ಮನೆ ಅಥವಾ ಹೊಲದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೋ ಅಥವಾ ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದೋ ಎಂದು ಪೋಷಕರು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. 2001 ರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶವು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಆ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ದೇಶದ ಕಾನೂನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.

ಅಂದಿನಿಂದ ದಾಖಲಾತಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ. ಪೀರ್-ರಿವ್ಯೂಡ್ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಜರ್ನಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕೆಲಸಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತಾದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು, ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ದಾಖಲಾತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ. ಎಂದಿಗೂ ದಾಖಲಾಗದ ಅಥವಾ ಬೇಗನೆ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುವ ಅಪಾಯವಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆಯೇ ಇದರ ಪರಿಣಾಮವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗುವಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕುವ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ವೆಚ್ಚದ ನಡುವೆ ನೇರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಇರುವ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಇದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಹೂಡಿಕೆ: ಕೊಠಾರಿ ಆಯೋಗದ ಶೇ. 6 ಜಿಡಿಪಿ ಗುರಿ ತಲುಪಲು ಏಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ? ಇಲ್ಲಿದೆ ವಾಸ್ತವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ

ಪ್ರಸ್ತುತ, ‘ಪಿಎಂ ಪೋಷಣ್’ (PM POSHAN) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ UDISE+ ಶಾಲಾ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು 10.9 ಲಕ್ಷ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 103.2 ಮಿಲಿಯನ್ (10.32 ಕೋಟಿ) ಮಕ್ಕಳು ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಊಟವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2021-26 ರ ಅವಧಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚವು 54,061 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನದ ಅಡುಗೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಮಗುವಿಗೆ 6.78 ರೂ. ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ 10.17 ರೂ. ಎಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಅನಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಇರುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಾಲಾ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಕೊರತೆಯು ಅಡಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ದಾಖಲಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 41.8 ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ದೇಶದ ಇಡೀ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 39 ರಷ್ಟಿರುವ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 95.8 ಮಿಲಿಯನ್ (9.58 ಕೋಟಿ) ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಅನುದಾನರಹಿತ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಶಾಲೆಗಳು ಈ ಯೋಜನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಗುಳಿದಿವೆ. ಇದು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನಿತ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರರ್ಥ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಮಗುವಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೇ ಹೋಲುವ ಭಾರತದ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲಿನ ಬಡ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ.

ದಾಖಲಾತಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಈ ಊಟವು ನಿಜವಾಗಿ ಒಂದು ತರಗತಿಯೊಳಗೆ ಏನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ. ಸರಿಯಾದ ಉಪಹಾರ ಸೇವಿಸದ ಮಗುವಿಗೆ, ಮುಂದಿರುವ ಬೋಧನೆ ಎಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದರೂ ಬೆಳಗಿನ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಖಚಿತವಾದ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವು ಪ್ರತಿದಿನ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕಲಿಕೆಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಸುಧಾರಣೆ ಅಥವಾ ಉತ್ತಮ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಶಾಲೆಯ ಗೇಟ್ ಹೊರಗೆ ಆಹಾರವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ನಿರಂತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ದೇಶದಲ್ಲಿ, ವಿಭಿನ್ನ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳ ಮಕ್ಕಳು ಒಂದೇ ಊಟವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಒಂದು ಸದ್ದಿಲ್ಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ದಾಖಲಿಸಿವೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆ ಬಿಡಲು ಕಾರಣ: ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರಗಳು

ಇದರರ್ಥ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದೇನೂ ಅಲ್ಲ. ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ದೂರುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬರುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಆಹಾರ ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಏರಿಕೆಯಾಗದ ಅಡುಗೆ ಬಜೆಟ್‌ಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಏನು ಬಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತಿವೆ. ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕೊರತೆಯು ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗದ ಗಣನೀಯ ಪಾಲಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ ಖಚಿತವಾದ ಊಟವು ದಾಖಲಾತಿ ಮತ್ತು ತರಗತಿಯ ಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೂಲಭೂತ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಕುರಿತಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವ ನೀತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಅಪರೂಪದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.

ಒಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಪ್ರತಿದಿನ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಿಲಿಯನ್ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುವ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಯು ಅದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಉದಾಸೀನತೆ ತೋರದೆ, ಅದರ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಅರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ಶಾಲೆಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವನ್ನು ನೈಜ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಗೆ ಒಂದು ಸಾಧಾರಣ ಸೇರ್ಪಡೆ ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದಾಗ, ಹಸಿವಿನ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶದಿಂದ ಭಾರತದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ದಾಖಲಾತಿ ಗಳಿಕೆಯ ಎಷ್ಟು ಭಾಗವು ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ.

(ಆಧಾರಗಳು: ಪೀಪಲ್ಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಸಿವಿಲ್ ಲಿಬರ್ಟೀಸ್ ವಿ. ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (2001), ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್; UDISE+ 2024-25, PM POSHAN ಯೋಜನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಜೆಟ್ ದತ್ತಾಂಶ; ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲಾ ದಾಖಲಾತಿಯ ಮೇಲೆ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ಯೋಜನೆಯ ಪರಿಣಾಮದ ಕುರಿತಾದ ಪೀರ್-ರಿವ್ಯೂಡ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ.)

ಇನ್ನಷ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ