ಒಂದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹವೂ ಬರುತ್ತೆ, ಬರವೂ ವಕ್ಕರಿಸುತ್ತೆ; ಇದು ನಗರಗಳ ಜಲಸಂಕಟದ ಕಥೆ
Santosh Nair's article in 'Your India' series: ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಚೌಕಾಸಿ, ನಂತರ ಪ್ರವಾಹ – ಇದು ಭಾರತದ ನಗರಗಳ ಜಲ ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಕಥೆ. ಕೆರೆಗಳ ನಾಶ, ಕಾಂಕ್ರೀಟೀಕರಣದಿಂದ ನಗರಗಳು ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಎರಡನ್ನೂ ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಮೂಲಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ವಹಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದು ನಗರ ಯೋಜನೆಗಳ ವಿಫಲತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
Updated on: Oct 25, 2026 | 4:06 PM
ಕಳೆದ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅಂಗಡಿಯವರೊಬ್ಬರು ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಚಾಲಕನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಲೋಡ್ ನೀರಿನ ಬೆಲೆ ಕುರಿತು ಚೌಕಾಶಿ ಮಾಡಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ವ್ಯಯ ಮಾಡಿದರು. ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ನೀರು ಒಂದೇ ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಡಿಯ ಹೊಸ್ತಿಲು ದಾಟಿ ಒಳನುಗ್ಗಿತು. ಅವರ ಅಂಗಡಿಯ ಕೆಲ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿತು. ಅದೇ ಅಂಗಡಿ. ಅದೇ ವರ್ಷ. ಎರಡೂ ನೀರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವೈರುದ್ಧ್ಯ ದುರಂತಗಳು.
ಇದು ಕೇಳಲು ವಿರೋಧಾಭಾಸದಂತೆ ತೋರಿದರೂ, ನಿಜಕ್ಕೂ ವಿರೋಧಾಭಾಸವಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಇದು ಒಂದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಮುಖಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬರುವುದಾಗಿದೆ.
ಮುಂಬೈನ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಗೆ ಸುಮಾರು 25 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಮಳೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು, ತೀವ್ರ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಗೆ 100 ಮಿಲಿಮೀಟರ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯನ್ನು ನಗರವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ನಗರದ ರಸ್ತೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೈಪ್‌ಗಳ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಇದು. ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ 2024 ರಲ್ಲಿ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಒಂದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 228.1 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಮಳೆ ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಜೂನ್ ಇಡೀ ತಿಂಗಳ ನಗರದ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. ದೇಶದ ನಗರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 70 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮಳೆನೀರು ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಇಲ್ಲ.
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಥೆಯು ಪ್ರವಾಹದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೀರಿನ ಅಭಾವದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರವು ಒಂದೊಮ್ಮೆ 1,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇಂದು, ಅದರ ಶೇ. 65 ರಷ್ಟು ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೇ. 80 ರಷ್ಟು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಲಮೂಲಗಳು ಹಾಳಾಗಿವೆ, ಒತ್ತುವರಿಯಾಗಿವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ. ಈ ಕೆರೆಗಳು ಯಾವತ್ತೂ ಕೂಡ ಕೇವಲ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವು ನಗರದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಯುವ ಜಲಾನಯನಗಳಾಗಿದ್ದವು. ದಿಢೀರ್ ಬರುವ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳಿಗೆ ನೀರು ನುಗ್ಗುವ ಮೊದಲು ಈ ಕೆರೆಗಳಿಗೆ ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದೇ ನೀರು, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಲವಾಗಿ ಲಭ್ಯ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆರೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರೆ, ನಗರವು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಎರಡೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ: ಮಳೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಬೇಗ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಳೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಬಹಳ ಬೇಗ ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಬಣಬಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ನೀರಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮಳೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವೈಫಲ್ಯವೇ?
ನಗರ ಭಾಗದ ಪ್ರವಾಹಗಳ ಕುರಿತಾದ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಜುಗರದ ಸತ್ಯ ಇದಾಗಿದೆ. ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಎಷ್ಟು ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ನಗರದ ರಸ್ತೆಗಳು, ಬೇಸ್ಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆಲ್ಲೂ ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.
ಸಿಮೆಂಟ್-ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಕ್ಕಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಹೋದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ, ಮಾಲ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಖಾಲಿ ಜಾಗ, ಕಿರಿದಾದ ಭೂಗತ ಪೈಪ್‌ಗೆ ತಿರುಗಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಳ್ಳವೂ ನೀರು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹರಿಯಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಜಾಗವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗುತ್ತಿದ್ದ ನೀರು ಈಗ ಇಳಿಜಾರಿನತ್ತ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲ. ಅದು ಹರಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಲ ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಆ ಇಳಿಜಾರಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ಬಡಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ನಗರದ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣೆ ಬದಲಾದರೂ ನಗರದ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ ಬದಲಾಗದಿರುವುದರಿಂದ, ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇವೇ ಬಡಾವಣೆಗಳು ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತವೆ.
ಇದರ ಮಾನವೀಯ ವೆಚ್ಚವು ಅಮೂರ್ತವಾದುದಲ್ಲ. 2021 ರಲ್ಲೇ, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಅಂದಾಜು 38.56 ಮಿಲಿಯನ್ (3.85 ಕೋಟಿ) ಜನರು ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಬಾಧಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಬೆಳೆ, ವಸತಿ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹಾನಿಯು ₹49,617 ಕೋಟಿಗೂ ಮೀರಿದೆ. ಚೆನ್ನೈನ 2015 ರ ಭೀಕರ ಪ್ರವಾಹವು ಒಂದೇ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ₹15,000 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾವುಗಳು 2019 ರಲ್ಲೇ 2,754 ಮತ್ತು 2,017 ರಲ್ಲಿ 2,063 ಕ್ಕೆ ತಲುಪಿವೆ. ಇವು ಮಳೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ಬಡ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧತೆ ಇಲ್ಲದ ದೇಶದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲ. ಇವು ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರವಾಹ ರಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ, ಅಧಿಕೃತ ಪರವಾನಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ನಗರಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ.
ಇದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಕೆಲವು ನೈಜ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ‘ಅಮೃತ್’ (AMRUT) ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ₹1,883 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ 750 ಮಳೆನೀರು ಚರಂಡಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅಂದಾಜು 3,445 ನಿರಂತರ ನೀರು ನಿಲ್ಲುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ಇದು ನೈಜ ಪ್ರಗತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ನಗರಗಳು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಮೊದಲು ಉಚಿತವಾಗಿ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಆಳವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಬದಲು, ಚರಂಡಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಭಾರತದ ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಲ: ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು
ಇಂದಿನ ಭಾರತೀಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಅಥವಾ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ. ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಣವು ಎಷ್ಟೇ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಹಿಂದೆ ಕೆರೆಯಾಗಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಡಾವಣೆಯು ನೀರು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಜಮೀನಿನ ಮೇಲೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಮುಂಗಾರಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಹಿರಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಯಾವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಜಲಮೂಲಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲರು, ಇದು ಯುವ ಖರೀದಿ ದಾರರು ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಮೊದಲು ಕೇಳಲು ಯೋಚಿಸದ ಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ.
ನಾಗರಿಕನ ನಿಜವಾದ ಆಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪ್ರವಾಹ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಒಣ ಬೇಸಿಗೆಯ ಕುರಿತಾಗಿಲ್ಲ. ನಗರವನ್ನು ಅದರ ಮೂಲಕ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಅದೇ ಮುರಿದ ಚಕ್ರದ ಎರಡೂ ತದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚದೊಂದಿಗೆ ಆ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.
(ಆಧಾರಗಳು: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರ ಪ್ರವಾಹದ ಕುರಿತು ವರದಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯ ಚರಂಡಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ದತ್ತಾಂಶ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಷ್ಟದ ದತ್ತಾಂಶ, ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಹಾಗೂ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರವಾಹ ಪ್ರಭಾವದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು; ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ, ಅಮೃತ್ (AMRUT) ಯೋಜನೆಯ ಮಳೆನೀರು ಚರಂಡಿ ಯೋಜನೆಯ ದತ್ತಾಂಶ.)
ಇನ್ನಷ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
