ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 21: ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಗೋಪ್ಯತೆ

ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಆರು ಪದಗಳು ಇವೆ. “ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಾನೂನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ವಿಧಾನದ ಹೊರತಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದ ವಂಚಿತನಾಗತಕ್ಕದ್ದಲ್ಲ.” ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಓದಿದಾಗ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂಧಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಭರವಸೆಯಂತೆ ಮಾತ್ರ ಇದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೊದಲ ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳೂ ಸಹ ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.

ಆದರೆ 1978ರಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ಕಾರಣ ನೀಡದೆ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣವೊಂದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಈ ಆರು ಪದಗಳ ಅರ್ಥವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು.

ಪತ್ರಕರ್ತೆಯಾದ ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣ ನೀಡದೆ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡದೆ ಅವರ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿತ್ತು. ಅವರು ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೊರೆ ಹೋದರು. ‘ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸಂವಿಧಾನದ ಸ್ವಂತ ಪಠ್ಯವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಒತ್ತಾಯಿಸದ ಕೆಲಸವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಜೀವ ಅಥವಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ವಂಚಿತಗೊಳಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಇದ್ದರೆ ಸಾಲದು, ಅದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ, ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಮತ್ತು ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿತು. ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುವ ಯಾವುದೇ ವಿಧಾನವು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಮಾನ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಆ ಒಂದೇ ಒಂದು ತೀರ್ಪು ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ತೆರೆದೇ ಇರುವ ಒಂದು ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಪೀಳಿಗೆಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಆ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮ VS ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಂತರಪೀಳಿಗೆಯ ಚಲನಶೀಲತೆ

1985ರ ‘ಒಲ್ಗಾ ಟೆಲ್ಲಿಸ್ ವರ್ಸಸ್ ಬಾಂಬೆ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಹಕ್ಕೂ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತಾನು ಬದುಕಲು ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡುವ ಏಕೈಕ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುವುದಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಜೀವದಿಂದಲೇ ವಂಚಿತರಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನ4. 1994ರ ‘ಆರ್. ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಸಸ್ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಅನಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಗೋಪ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕು (Right to privacy) 21ನೇ ವಿಧಿಯೊಳಗೆ ಅಡಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಆಲೋಚನೆಯು 2017ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಕೆ.ಎಸ್. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನಿಗೆ ಗೋಪ್ಯತೆಯು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ತೀರ್ಪು ಇಂದು ದತ್ತಾಂಶ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಧಾರ್ ಅನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬಾರದು ಎಂಬುದರವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ.

2018ರಲ್ಲಿ, ‘ನವ್‌ತೇಜ್ ಸಿಂಗ್ ಜೋಹರ್ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮತದ ವಯಸ್ಕರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅಪರಾಧೀಕರಿಸುವ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದ ಕಾನೂನನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಎಲ್‌ಜಿಬಿಟಿಕ್ಯೂ+ (LGBTQ+) ಭಾರತೀಯರ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅದೇ ಆರು ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ‘ಕಾಮನ್ ಕಾಸ್ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆಗಾಗಿ ಮುಂಚಿತವಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ದೇಶನಗಳಿಗೆ (advance medical directives) ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಘನತೆಯಿಂದ ಸಾಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿತು.

ಈ ಯಾವ ಹಕ್ಕುಗಳೂ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೂ ಪದಶಃ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೇಳಿದ ಒಂದು ಸರಳ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೂಲಕ – ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಬದುಕುಳಿಯುವುದಲ್ಲ, ನಿಜವಾದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬದುಕುವುದು ಎಂದರೇನು? – ಜೀವ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆ ಆರು ಪದಗಳ ಒಳಗೆಯೇ ಇವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಈ ಇತಿಹಾಸವು ಬಹಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯರು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಾಗರಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಕಲಿತು ನಂತರ ಎಂದಿಗೂ ತಿರುಗಿ ನೋಡದ ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ 21ನೇ ವಿಧಿಯು ಎಂದಿಗೂ ನಿಶ್ಚಿತ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆ ವರ್ತಿಸಿಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜವು ಬದಲಾದಂತೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರು ಡಿಜಿಟಲ್ ಗೋಪ್ಯತೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯವರೆಗೆ, 1949ರ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾಕಾರರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಊಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಹಾನಿಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ತಂದಂತೆ, ಇದು ಜೀವಂತ ತತ್ವದಂತೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.

ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ, ಅಷ್ಟೇನೂ ವಿಶೇಷವಲ್ಲದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಇದು ಏನೆಂಬುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ: ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾನೂನು ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕೋರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿ, ನಿಜವಾದ ಸಮ್ಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿ, ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸರಿಯಾದ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸುವಿಕೆ. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು, ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾಗಿ ಎಷ್ಟೇ ಚಿಕ್ಕದೆಂದು ಅನಿಸಿದರೂ, 1977ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪತ್ರಕರ್ತೆಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅದೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪರಂಪರೆಯಡಿಯೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನಾಗರಿಕನು ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಇದರ ಮೂಲ ತತ್ವವು ಸರಳವಾಗಿದೆ: ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರವು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿರಬೇಕು, ಸಮಂಜಸವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತಿರಬೇಕು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಭಾರತದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮ

ಕೇವಲ ವಿಧಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದುವೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 21ನೇ ವಿಧಿಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ, ಅದು ಕೇವಲ ಸಂಸತ್ತು ಪಠ್ಯವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕವಲ್ಲದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ತಂದ ನೈಜ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅಧಿಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ವಿವಾದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಾಗರಿಕನು ಹೇಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ ಭರವಕೆಯು ಎಂದಿಗೂ 1950ರಲ್ಲಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿ ಹೋಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಬಳಿ – ಇದು ನಿಜಕ್ಕೂ ನನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆಯೆ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಹಾಗೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೆ – ಎಂಬ ಸರಳ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಸಿದ್ಧರಿರುವ ನಾಗರಿಕರಿಂದ ಅದು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ಯಾರಾದರೂ ಸಂವಿಧಾನವು ಅದರ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿಮಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಆ ಆರು ಪದಗಳ ನಂತರ ಅದರಿಂದ ಬೆಳೆದುಬಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೆನಪಿಸುಕೊಳ್ಳುವುದು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ.

(ಆಧಾರಗಳು: ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (1978), ಒಲ್ಗಾ ಟೆಲ್ಲಿಸ್ ವರ್ಸಸ್ ಬಾಂಬೆ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (1985), ಆರ್. ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಸಸ್ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ (1994), ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಕೆ.ಎಸ್. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (2017), ನವ್‌ತೇಜ್ ಸಿಂಗ್ ಜೋಹರ್ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (2018), ಮತ್ತು ಕಾಮನ್ ಕಾಸ್ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (2018) ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪುಗಳು; ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಬ್ಸರ್ವರ್, 21ನೇ ವಿಧಿಯ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾಲಾವಧಿ.)

ಇನ್ನಷ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ