ಭಾರತದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮ

ದೆಹಲಿಯ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಒಂದರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ವಸತಿ ಸಮುಚ್ಚಯದ ಸೂಚನಾ ಫಲಕದ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಸಿರು ಬಿನ್ ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಬಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ವಿಂಗಡಿಸುವುದರಿಂದ ತನ್ನ ಕಸವು ಎರಡು ಭಿನ್ನ ಹಾಗೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲೇವಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ಬಿನ್‌ಗಳ ಕಸವು ಒಂದೇ ಪೌರಕಾರ್ಮಿಕರ ಟ್ರಕ್ ಸೇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ನಗರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಸದ ಬೃಹತ್ ಗುಡ್ಡವನ್ನೇ ಸೇರುತ್ತದೆ.

ಭಾರತವು ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 159,000 ಟನ್‌ಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕ ಕಸವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಈ ಮೊತ್ತವು ಸರಿಸುಮಾರು 62 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಸದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲು ಪೌರಕಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಕಸ ಕೇವಲ 43 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ. ಹೀಗೆ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಕಸದಲ್ಲಿ ವಿಲೇವಾರಿಗೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನಿಜವಾದ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದು ಕೇವಲ 12 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಮಾತ್ರ. ಉಳಿದ 31 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಕಸವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ನೇರವಾಗಿ ತೆರೆದ ಡಂಪಿಂಗ್ ಮೈದಾನಗಳಿಗೆ ಎಸೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಭಾರತದ ಕಸದ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 19ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಉಳಿದೆಲ್ಲವೂ, ಅಂದರೆ ಶೇ. 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಸವು ಸಂಗ್ರಹವಾದರೂ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕೊನೆಗೆ ಸಂಗ್ರಹವೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಭಾರತದ ಇಂದಿನ ಕಸದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬೆಳೆಯದ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯದ ದುಸ್ಥಿತಿಯ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಫಿಲ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಹಾಗೂ ತೆರೆದ ಡಂಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಫಿಲ್ ಅನ್ನು ಕಸವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಸ ಕೊಳೆತಾಗ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ‘ಲೀಚೇಟ್’ (ವಿಷಕಾರಿ ದ್ರವ) ಅನ್ನು ತಡೆಯಲು ತಕ್ಕ ವಿನ್ಯಾಸ, ಲೈನಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆಯೊಂದಿಗೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ತೆರೆದ ಡಂಪಿಂಗ್ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಯಾವುದೇ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಕೆಳಮಣ್ಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅಂತರ್ಜಲಕ್ಕೆ ವಿಷಕಾರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಮೀಥೇನ್ ಅನಿಲದಿಂದಾಗಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಒಂದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹವೂ ಬರುತ್ತೆ, ಬರವೂ ವಕ್ಕರಿಸುತ್ತೆ; ಇದು ನಗರಗಳ ಜಲಸಂಕಟದ ಕಥೆ

ಒಂದು ದಿನದ ಕಸದ ಉದಾಹರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಇದರ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ. ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬವೊಂದು ಒಂದೇ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ ತರಕಾರಿ ಸಿಪ್ಪೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಹೊದಿಕೆ ಮತ್ತು ಒಡೆದ ಆಟಿಕೆ – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ, ಒಂದೇ ಟ್ರಕ್‌ನಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ತೆರೆದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ, ಉಪಯುಕ್ತ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬೇಕಿದ್ದ ತರಕಾರಿ ಸಿಪ್ಪೆಯು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ರಾಶಿಯೊಳಗೆ ಕೊಳೆತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಹಾನಿಕಾರಕ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲವಾದ ಮೀಥೇನ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾರಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇರೆಡೆ ಇಟ್ಟು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದ್ದರೆ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಹೊದಿಕೆಯು, ಜೈವಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ನಂತರ ಮರುಬಳಕೆಗೆ ಬಾರದಂತೆ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳು ಕೊಳೆಯಲು ಶತಮಾನಗಳೇ ಬೇಕಾಗುವುದರಿಂದ, ಆ ಒಡೆದ ಆಟಿಕೆಯು ಅಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿದಿನ ನೂರಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ಈ ರೀತಿ ಒಂದೇ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಕಸವನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಎಸೆಯುವುದರಿಂದಲೇ, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಸದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹತ್ತಿರದ ಬಹುಮಹಡಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗಿಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿವೆ, ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಿಂದಲೂ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇವೆ.

ಈ ಕಸದ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು, ಆ ಕಸವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವರಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಮುಖ ಡಂಪಿಂಗ್ ತಾಣಗಳ ಬಳಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಜನರು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಬಡ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಸದ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ದಶಕಗಳಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ವಿಷಕಾರಿ ದ್ರವಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನೇ ನಂಬಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಕಸದ ಚೀಲವು ಮಾಯವಾಗುವ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ, ಕೆಲವು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಡವರ) ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿರುವ ಪರಿಸರವು ಮೂಕಬಲಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ನೀರಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮಳೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವೈಫಲ್ಯವೇ?

ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವೂ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. 2014ರಿಂದ ‘ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್’ ಮೂಲಕ ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶೌಚಾಲಯಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ನಿಜವಾದ ಹಾಗೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕೇವಲ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅದರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಕಸ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದ್ದು, ಕೇಂದ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಈಗಿನ ವೇಗಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಬೇಗನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗದಿದ್ದರೆ, 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಸ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ವಾರ್ಷಿಕ 165 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್‌ಗಳನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು.

ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಹೊರಗಿನ ಕಸದ ಟ್ರಕ್ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಎಂದಿನಂತೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದಾದರೆ, ನೀವು ಮಾತ್ರ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಕಸವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇಸರ ತರಿಸುವ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಬಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಕಸದ ಟ್ರಕ್‌ನಲ್ಲಿ, ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ವಿಲೇವಾರಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ನಿಮ್ಮ ನಗರದ ಕಸವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಕೆಲವು ನಗರಗಳು ಇದನ್ನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಅನೇಕ ನಗರಗಳು ಇನ್ನೂ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರು ತಾವು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಚಾರಿಸದೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಕಸದ ಟ್ರಕ್ ಹೊರಟಾಗ, ಅದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮುಂದೇನು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಯೋಚಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

(ಆಧಾರಗಳು: ದಿ ಎನರ್ಜಿ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ (TERI), ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ದತ್ತಾಂಶ; ಕೇಂದ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳು; ಭಾರತದ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಫಿಲ್-ಮತ್ತು-ಡಂಪಿಂಗ್ ತಾಣಗಳ ಅನುಪಾತ ಹಾಗೂ ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಕುರಿತ ವರದಿಗಳು.)

ಇನ್ನಷ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ