Goddess saraswati: ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಜ್ಞಾನದ ದೇವತೆ ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ?
ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ. ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಈ ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ. ಅವಳ ಹೆಸರು ನದಿಯಿಂದ ಜ್ಞಾನದ ದೇವತೆಯಾಗಿ ವಿಕಸಿಸಿದೆ. ವೀಣೆ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು, ಹಂಸ ವಿವೇಕವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ, ಜ್ಞಾನ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಏಕಾಗ್ರತೆ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
Updated on: Feb 01, 2026 | 5:54 PM
ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕದ ಮಾಹಿತಿ ಅಥವಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಂಕಗಳು ಅಲ್ಲ. ಅದು ತಿಳುವಳಿಕೆ, ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ. ಈ ಆಳವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತ, ದುರ್ಗಾ ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಜ್ಞಾನದ ದೇವತೆಯೆಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅನೇಕರಿಗೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಚೀನ ವೇದಗಳು, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿದೆ.
‘ಸರಸ್ವತಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥವೇನು?
‘ಸರಸ್ವತಿ’ ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತದ ‘ಸರಸ್’ (Saras) ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದು ನಿರಂತರ ಹರಿವು ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನವು ನದಿಯಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಸ್ಥಿರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ನದಿಯಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿದು, ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೇ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ನದಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರದ ವೈದಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಜ್ಞಾನ, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಋಗ್ವೇದದ ಹಲವು ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಮಾನವನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಮನೆಯ ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಜೋಡಿ ಒಂಟೆಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಇರಿಸಿ; ಹಣಕ್ಕೆಂದೂ ಕೊರತೆಯಾಗದು!
ಸರಸ್ವತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತಗಳು:
ಸರಸ್ವತಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶವೂ ಜ್ಞಾನದ ವಿಭಿನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ವೀಣೆ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಸಂಕೇತ. ಸಂಗೀತವು ನಿಯಮಗಳ ಒಳಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಲಿಸುವಂತೆ, ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನವೂ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ವಾಹನವಾದ ಹಂಸವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ, ಹಂಸವು ಹಾಲು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲದು. ಇದು ಸತ್ಯ–ಸುಳ್ಳು, ಸರಿಯಾದದು–ತಪ್ಪಾದದ್ದು ಎಂಬ ಭೇದವನ್ನು ಅರಿಯುವ ವಿವೇಕದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಾಚೀನ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ:
ಆಧುನಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅರಿವಿನ ವಿಜ್ಞಾನವೂ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಏಕಾಗ್ರತೆ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಗಮನ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೈಕಲಾಜಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನವು ಮೆದುಳಿನ ನರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಶಗಳು ಸರಸ್ವತಿಯ ವೀಣೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಯ ಸಂಕೇತಗಳೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
