ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಿದರೆ ಯಾರ ತೀರ್ಮಾನ ಅಂತಿಮ? ಸಿಇಸಿ, ಇಸಿಗಳ ಅಧಿಕಾರ, ನಿಯಮಗಳಿವು

ನವದೆಹಲಿ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23: ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ (Election Commission of India) ಭಿನ್ನ ಸ್ವರ ಹೊರಟಿರುವ ಸಂಗತಿ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಎಸ್​ಐಆರ್ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕಡೆಗಣಿಸಿ ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವ ಆರೋಪ ಇದೆ. ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಕಳೆದ 10 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ 14 ಬಾರಿ ಆಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾಗಿರುವ (ಸಿಇಸಿ) ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯುವಂತೆ ವಿಪಕ್ಷಗಳು ಆಗ್ರಹಿಸತೊಡಗಿವೆ. ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳೇನು, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ನೀತಿಗಳೇನು ಎನ್ನುವ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ರಚನೆ

ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು (Election Commission of India) ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು (CEC) ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು (ECs) ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರಿರುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ, ಯಾವುದಾದರೂ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮೂವರ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಿದರೆ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ? ನಿಯಮಗಳು ಏನು ಹೇಳುತ್ತವೆ?

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಇಲ್ಲ, ಎಲ್ಲವೂ ಸರ್ವಾನುಮತದ ತೀರ್ಮಾನ: ಆಂತರಿಕ ವರದಿಗಳಿಗೆ ಆಯೋಗ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ

ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಸಿಇಸಿ, ಇಸಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಅಧಿಕಾರ

ಸಂವಿಧಾನ ಹಾಗೂ ‘ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಕಾಯ್ದೆ’ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆಯೋಗದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವಾಗ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು (CEC) ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು (ECs) ಸಮಾನ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.

ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಸಭೆಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುತ್ತಾರಾದರೂ, ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶೇಷ ವೀಟೋ (Veto) ಅಧಿಕಾರವನ್ನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಮೇಲುಗಾರಿಕೆಯಾಗಲೀ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮೂವರಿಗೂ ತಲಾ ಒಂದು ಮತದ ಹಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ.

ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಿದಾಗ ನಿರ್ಧಾರ ಹೇಗೆ?

ಆಯೋಗದ ಯಾವುದೇ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಮೊದಲಿಗೆ ಮೂವರೂ ಆಯುಕ್ತರು ಸರ್ವಸಮ್ಮತಿಯಿಂದ (Unanimous decision) ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ವೇಳೆ ಮೂವರ ನಡುವೆ ಸಮ್ಮತಿ ಏರ್ಪಡದೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಿದರೆ, ‘ಬಹುಮತದ ನಿಯಮ’ (Majority View) ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, 2:1 ಪ್ರಮಾಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರು ಯಾವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೋ ಅದೇ ಆಯೋಗದ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಿಇಸಿ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಸೋಲಬಹುದು: ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು (ECs) ಒಂದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿ, ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು (CEC) ವಿರುದ್ಧ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಜಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ:ಹುರುನ್ ಇಂಡಿಯಾ ರಿಚ್ ಲಿಸ್ಟ್ 2026: ಮುಕೇಶ್ ಅಂಬಾನಿ ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಗೌತಮ್ ಅದಾನಿ

ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಹಕ್ಕು

ಯಾವುದೇ ಆಯುಕ್ತರು ಕೈಗೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಸಮ್ಮತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ವಿರುದ್ಧದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು (Dissenting Opinion) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸಭೆಯ ನಡಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ (Minutes of Meeting) ದಾಖಲಿಸಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಆಯುಕ್ತರಿಗೂ ಇರುತ್ತದೆ.

1991 ಮತ್ತು 2023ರ ಕಾಯ್ದೆಗಳ

1991ರ ‘ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ (ಆಯುಕ್ತರ ಸೇವಾ ಷರತ್ತುಗಳು) ಕಾಯ್ದೆ’ಯಲ್ಲೇ ಈ ಬಹುಮತದ ತೀರ್ಮಾನದ ನಿಯಮವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ 2023ರ ನೂತನ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲೂ ಸಹ ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮತದ ತತ್ವವನ್ನೇ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಿಗಿಂತ ಆಯೋಗದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬಹುಮತದ ತೀರ್ಮಾನವೇ ಅಂತಿಮ ಮತ್ತು ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಇನ್ನಷ್ಟು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ