ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಂಚನೆ? ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ನೆರವಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ ಗ್ರಾಹಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 2019 & CCPA

ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಸಿಗೆಯೊಂದನ್ನು ಆರ್ಡರ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಾರಾಟಗಾರರು ಸಂದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಂಪನಿಯ ಆಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಮೂರು ನಿರರ್ಥಕ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಜೆನೆರಿಕ್ ಚಾಟ್‌ಬಾಟ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ನಷ್ಟವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಆ ಬ್ರಾಂಡ್ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತಮಗೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಹತಾಶೆಗೊಂಡವರಿಗೆಂದೇ ಮಾರ್ಗೋಪಾಯ ನೀಡುವ ಕಾನೂನು ಬಗ್ಗೆ ಹಲವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ.

1986ರ ಹಳೆಯ ಕಾಯ್ದೆಯ ಬದಲು 2019ರ ಗ್ರಾಹಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯು (Consumer Protection Act, 2019). ಇವತ್ತು ಆನ್​ಲೈನ್​ನಲ್ಲೇ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ದೊಡ್ಡದಿರುತ್ತದೆ. ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡುವ ಗ್ರಾಹಕರ ನಗರವೇ ಬೇರೆ, ಮಾರಾಟಗಾರರ ನಗರವೇ ಬೇರೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದ ಕಾನೂನು ಅಂಶಗಳು ಆ ಹಳೆಯ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆನ್​ಲೈನ್ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೊಸ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಖರೀದಿದಾರರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವಂತಹ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯು ಬಹುಶಃ ಸರಳವಾದದ್ದಿರಬಹುದು. ಹಳೆಯ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಾಹಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಇರುವ ನಗರದಲ್ಲೇ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ 2019ರ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಮೆಟ್ರೇಸ್ ಅಥವಾ ದೋಷಯುಕ್ತ ಫೋನ್‌ಗಾಗಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಕೆಲವೇ ಜನರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಗ್ರಾಹಕರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ವಾಸಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳದಿಂದಲೇ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಬಹುದು. ಇದು ನಿಜವಾದ ಅಡೆತಡೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.

ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಮೂರು ಹಂತದ ಗ್ರಾಹಕ ಆಯೋಗಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಹಂತವು ಕ್ಲೈಮ್‌ನ (ಪರಿಹಾರದ ಮೊತ್ತ) ಮೌಲ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಹಕ ವಿವಾದಗಳ ಪರಿಹಾರ ಆಯೋಗವು (District Consumer Disputes Redressal Commission) ರೂ. 1 ಕೋಟಿವರೆಗೆಯ ಕ್ಲೈಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯ ಆಯೋಗವು ರೂ. 1 ಕೋಟಿಯಿಂದ ರೂ. 10 ಕೋಟಿವರೆಗಿನ ಕ್ಲೈಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರೂ. 10 ಕೋಟಿ ಮೀರಿದ ಕ್ಲೈಮ್‌ಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಇದರರ್ಥ ಕೆಲವು ಸಾವಿರದಿಂದ ಕೆಲವು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಅಥವಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಾಹಕ ವಿವಾದಗಳು, ದುಬಾರಿ ವಕೀಲರಾಗಲಿ ಅಥವಾ ದೂರದ ಕೋರ್ಟ್ ಆಗಲಿ ಬೇಕಿಲ್ಲದೆ ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಪರಿಹರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಶೂನ್ಯ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ದಾಖಲಾತಿ: ಪೊಲೀಸ್ ದೂರಿನಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳು

ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರದ ಹೊರತಾಗಿ, 2019ರ ಕಾಯ್ದೆಯು ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಾಹಕ ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (CCPA) ಎಂಬ ಹೊಸ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದು ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ಹಿಂದಿನ ಗ್ರಾಹಕ ಕಾನೂನು ನೀಡದ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ದೂರುಗಾಗಿ ಕಾಯದೆ, ಸಿಸಿಪಿಎ (CCPA) ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಬಹುದು; ಅನುಚಿತ ವ್ಯಾಪಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು (product recalls) ಆದೇಶಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ತಪ್ಪುದಾರಿಳೆಯುವ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗಾಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬಹುದು. ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಜಾಹೀರಾತು ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿನ ತಪ್ಪು ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ದೋಷಯುಕ್ತವಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬ್ಯಾಚ್ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಧಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಬಾಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಎಂದಿಗೂ ವಾಸ್ತವಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗ1ದ ಕಾರಣ ಇದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಉತ್ಪನ್ನದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು (product liability) ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದೆ. ಉತ್ಪಾದನಾ ದೋಷ, ವಿನ್ಯಾಸ ದೋಷ ಅಥವಾ ತಿಳಿದಿರುವ ಅಪಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡದಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನವು ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದರೆ, ಗ್ರಾಹಕರು ಕೇವಲ ಮರುಪಾವತಿ ಅಥವಾ ಬದಲಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಹಾನಿಗೆ ತಯಾರಕರನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಹಾಗೂ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು.

ಹಾನಿಯಾದ ಹಾಸಿಗೆ ಪಡೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅರ್ಥವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ. ಅವರು ಮಾರಾಟಗಾರರ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ನಗರದಿಂದಲೇ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಬಹುದು. ಅವರ ಕ್ಲೈಮ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಯೋಗದ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬಿದ್ದರೆ (ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗ್ರಾಹಕ ವಿವಾದಗಳು ಬರುವಂತೆ), ಕಡ್ಡಾಯ ಕಾನೂನು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇ-ಫೈಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಅವರು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಅವರು ಪಡೆದ ಹಾನಿಯು ವಿಶಾಲವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ (ಅಂದರೆ ಇತರ ಖರೀದಿದಾರರೂ ಅಂತಹದೇ ದೋಷಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ), ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಬಾಧಿತ ಖರೀದಿದಾರರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ದಾಖಲಿಸದೆಯೂ ಸಹ ಸಿಸಿಪಿಎ (CCPA) ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ನಿಖರವಾದ ಸಂದರ್ಭ ಇದಾಗಿದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 21: ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಗೋಪ್ಯತೆ

ಇದರರ್ಥ ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಹಕರ ದೂರುಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಗೆಹರಿಯುತ್ತವೆ ಎಂದಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಹಕ ಆಯೋಗಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಂತೆ, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಬಾಕಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಕಾನೂನು ಹಕ್ಕು ನಾಗರಿಕರು ಅದನ್ನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇಚ್ಛೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜಾಗೃತಿಯೇ ಇಲ್ಲಿರುವ ನಿಜವಾದ ಕೊರತೆಯಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಹಕರು ಗ್ರಾಹಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಓದಿಲ್ಲ, ಸಿಸಿಪಿಎ (CCPA) ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ಸ್ವಂತ ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವಾ ಚಾಟ್‌ಬಾಟ್ ಯಾವುದೇ ವಿವಾದದ ಮೇಲಿನ ಅಂತಿಮ ಮಾತಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇದು ವಿರಳವಾಗಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಬಾಗಿಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂದೆ ಹಲವು ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಬಾಗಿಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಒಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ, ಉಪಯುಕ್ತ ಅಭ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಕಾನೂನಿನ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡುವುದಲ್ಲ. ಕಂಪನಿಯೊಂದು ವಿಳಂಬ ಮಾಡಿದಾಗ, ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ದೂರನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದಾಗ, ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಹಕ ಕಾನೂನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಖರೀದಿದಾರರಿಗೆ ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅರಿತುಕೊಂಡಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ತೆರಳಲು ನಿಜವಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮರುಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.

(ಆಧಾರಗಳು: ಗ್ರಾಹಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 2019, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ, ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್, ಉತ್ಪನ್ನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಾಹಕ ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ನಿಬಂಧನೆಗಳು; 2019ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕ ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಯ ಕೊರತೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಕಾನೂನು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ.)

ಇನ್ನಷ್ಟು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ