ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆ ಬಿಡಲು ಕಾರಣ: ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರಗಳು

ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ಬಾಲಕಿಯೊಬ್ಬಳು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಯಾವ ಕಾರಣವನ್ನೂ ನೀಡದೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಕೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಯ ಪೋಷಕರು ಕೂಡ ಹಾಗೇ ಅಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದರ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವು ಬಹಳ ಸರಳ. ಹಾಗೆಯೇ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಗೆಹರಿಸಬಹುದಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯೂ ಹೌದು. ಆಕೆಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಗಿಯರಿಗಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ಶೌಚಾಲಯವಿಲ್ಲ. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಹಪಾಠಿಗಳ ಮುಂದೆ ಮುಟ್ಟಿನ ದಿನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇರುವುದು ಮೇಲು ಎಂದು ಆಕೆ ಭಾವಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಈ ಒಂದು ಶೌಚಾಲಯದ ಕೊರತೆಗೆ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಯುನೆಸ್ಕೋ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ (UNESCO Institute for Statistics) ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹುಡುಗಿಯರು 10ನೇ ತರಗತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದ ಅಂತರವು ಬಹುಪಾಲು ಭೂತಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶವು ಆತಂಕ ಮೂಡಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಇದರ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೋ ನಾಟಕೀಯ ಘಟನೆ ಇರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದು ಕಾರಣಗಳು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೇ ಸೇರುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಭಾರತೀಯ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲೂ ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ದುರ್ಬಲ ಹಂತವಾಗಿದ್ದು, ಹುಡುಗಿಯರ ಮೇಲೆ ಇದು ತೀವ್ರವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯವು (Sanitation) ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಬಹುದಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಶೌಚಾಲಯಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಟ್ಟಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಶೌಚಾಲಯದ ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ ಹುಡುಗಿಯರು, ಅಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲದ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವ ಬದಲು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಶಾಲೆಗೆ ಗೈರುಹಾಜರಾಗುವ ದಿನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನೈಜ ಕಲಿಕಾ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಮುಜುಗರದ ಸಂಗತಿಯೆಂದು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದು ಹಾಜರಾತಿಯ ಮೇಲೆ ನೇರ ಮತ್ತು ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಮೂಲಭೂತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಕೊರತೆಯಾಗಿದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಭಾರತದ ಕಲಿಕಾ ಅಂತರ: ASER, FLN, ಮತ್ತು ಪೋಷಕರ ಪಾತ್ರ; ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸುಧಾರಣೆ

ದೂರ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಲ್ಬಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಐದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೂರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ರಸ್ತೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಬೆಳಕಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿಲ್ಲದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹುಡುಗಿಯರು ಅಷ್ಟು ದೂರ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಪೋಷಕರು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಗಂಭೀರ ಕಾಳಜಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಿರುಕುಳಗಳು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕೆ ಬೇಡವೇ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವಾಗ ಪೋಷಕರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ತಡೆಗೋಡೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ದಾಖಲಿಸಿವೆ.

ಇನ್ನು ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹದ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಇದು ಶಾಲಾ ಹಾಜರಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಒಟ್ಟು ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ‘ಗರ್ಲ್ಸ್ ನಾಟ್ ಬ್ರೈಡ್ಸ್’ (Girls Not Brides) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರತಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವರ್ಷವು ಆಕೆಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಮದುವೆಯಾಗುವ ಸಂಭವವನ್ನು ಶೇಕಡಾ 6ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಬಂಧವಾಗಿದೆ: ಶಾಲೆಯನ್ನು ಬೇಗ ಬಿಡುವ ಹುಡುಗಿಯರು ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಈಗಾಗಲೇ ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹವನ್ನು ಯೋಜಿಸುವ ಕುಟುಂಬಗಳು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದು ಅನಗತ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತವೆ.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ವೇತನವಿಲ್ಲದ ಮನೆಕೆಲಸಗಳು, ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಅಥವಾ ದೇಶೀಯ ಕೆಲಸಗಳತ್ತ ತಳ್ಳುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡಗಳಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆಯಿರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಕೈಜೋಡಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ, ಮಗನ ಶಿಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಮಗಳ ಶಿಕ್ಷಣವು ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಯಾವುದೇ ತಡೆಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಳವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಶೌಚಾಲಯ ಎಂಬುದು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಬಹುದು. ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗವು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಸಲ್ಯೂಶನ್ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಹುಡುಗಿಯರು ಶಾಲೆಯಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರಿಯುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೀಡಲಾಗುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಗಳು ಮತ್ತು ಷರತ್ತುಬದ್ಧ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆಗಳು (conditional cash transfers) ಭಾರತದ ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಆರ್ಥಿಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಗಳನ್ನು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಆರ್‌ಟಿಇ ಕಾಯ್ದೆ: ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 25 ಉಚಿತ ಪ್ರವೇಶ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ಬಾಲಕಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿ. ಆಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಏನೆಂದರೆ, ಆಕೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬೆಲೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂದಲ್ಲ ಅಥವಾ ಆಕೆಯ ಪೋಷಕರು ಆಕೆಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಬರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭೌತಿಕ ತಡೆಗೋಡೆಯಿಂದಾಗಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು ಕಷ್ಟವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಆಕೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಯಾರೂ ಸಹ ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವಿಷಯದ ಬದಲಿಗೆ ಬಗೆಹರಿಸಬೇಕಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಒಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ, ಕೇಳಬೇಕಾದ ಉಪಯುಕ್ತ ಪ್ರಶ್ನೆಯೆಂದರೆ ಹುಡುಗಿಯರ ಶಿಕ್ಷಣವು ಮುಖ್ಯವೇ ಎಂಬ ಅಮೂರ್ತ ವಿಷಯವಲ್ಲ (ಅದು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಈಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ). ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಶೌಚಾಲಯಗಳು, ದೂರ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಕೈಗೆಟುಕುವ ವೆಚ್ಚದಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ತಡೆಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಬಗೆಹರಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ, ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲಾಗದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎಂದು ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ.

(ಆಧಾರಗಳು: ಯುನೆಸ್ಕೋ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ (UNESCO Institute for Statistics), ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಡುಗಿಯರ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ದರಗಳ ದತ್ತಾಂಶ; ಗರ್ಲ್ಸ್ ನಾಟ್ ಬ್ರೈಡ್ಸ್ (Girls Not Brides), ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆ; ಶಾಲಾ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಟ್ಟಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಗೈರುಹಾಜರಿಯ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆ.)

ಇನ್ನಷ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ