ಭಾರತದ ಶಾಲಾ ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು: 8ನೇ ತರಗತಿ ನಂತರ ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆ ಬಿಡಲು ಕಾರಣ

ಬಾಲಕನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಹಳ್ಳಿಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 8ನೇ ತರಗತಿಯನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಮನೆಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಆ ಶಾಲೆಗೆ ಆತ ಪ್ರತಿದಿನ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ 9ನೇ ತರಗತಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿಸಲು, ಆತ ಈಗ ಪಕ್ಕದ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇದು ಆತ ಇದುವರೆಗೆ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಲು ಯಾವುದೇ ಉತ್ತಮ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಶುಲ್ಕದ ಹೊರೆಯೂ ಇದೆ. ಆತ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಬಿಡಲು ಯಾವುದೇ ಔಪಚಾರಿಕ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ನದಿ ಪ್ರವಾಹ ಬಂದು ಹರಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಒಣಗಿಹೋಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಆತ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಮಗುವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ಷಣ ಇದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಬಹುಪಾಲು ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಠೋರವಾಗಿವೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಶಾಲಾ ಜನಗಣತಿಯಾದ UDISE+ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುವ ಮಕ್ಕಳ ದರವು (dropout rate) ವಯಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ ತೋರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ 1 ರಿಂದ 5 ನೇ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ದರವು ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 0.3 ರಷ್ಟಿದೆ. ಇದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅತ್ಯಲ್ಪವಾಗಿದ್ದು, ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಶಾಲೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದಶಕಗಳಿಂದ ನಡೆಸಿದ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತ ತಲುಪುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ 6 ರಿಂದ 8 ನೇ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ದರವು ಶೇಕಡಾ 3.5 ಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಇದು ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೂ ದರ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವುದಂತೂ ಹೌದು. ತದನಂತರ, ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ 9 ಮತ್ತು 10 ನೇ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ದರವು ಶೇಕಡಾ 11.5 ಕ್ಕೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಜಿಗಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ದರಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ದರಕ್ಕಿಂತ ಮೂವತ್ತು ಪಟ್ಟಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ತರಗತಿ ಬಡ್ತಿಯ ದರಗಳು (transition rates) ಇದೇ ಕಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಕೋನದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ಶೇಕಡಾ 92.2 ರಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳು ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗೆ ಕಾಲಿಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 86.6 ರಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ ತಲುಪುವ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 75.1 ರಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ ಪದವಿಪೂರ್ವ/ಉನ್ನತ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ (11 ಮತ್ತು 12 ನೇ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ) ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, 10ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ತಲುಪುವ ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾರತೀಯ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ 11ನೇ ತರಗತಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಭಾರತದ ಕಲಿಕಾ ಅಂತರ: ASER, FLN, ಮತ್ತು ಪೋಷಕರ ಪಾತ್ರ; ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸುಧಾರಣೆ

ಆರಂಭಿಕ ತರಗತಿ ಬಡ್ತಿಗಳು ಸುಗಮವಾಗಿದ್ದಾಗ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ 14 ರಿಂದ 16 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಈ ಹಂತವು ಏಕೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಠಿಣವಾದ ಕಂದಕದಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ? ಈ ಉತ್ತರದ ಒಂದು ಭಾಗವು ರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗಿಂತ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಬಹಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇದರರ್ಥ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳು ಈಗ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಯಾಣದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಬಸ್ ದರ ಅಥವಾ ಸೈಕಲ್‌ನ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಕುಟುಂಬವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು. ಉತ್ತರದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗವು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿದೆ. ಹದಿಹರೆಯದ ಮಕ್ಕಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸೂಕ್ತ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ, ಮಗು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಅವಕಾಶದ ವೆಚ್ಚವು (ಮಗು ಗಳಿಸಬಹುದಾದ ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಬಹುದಾದ ಕೊಡುಗೆಯ ಆದಾಯ) ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಮಗುವಿಗೆ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಈ ಉತ್ತರದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣದ ಭದ್ರತಾ ಕಾಳಜಿಗಳು ಮತ್ತು ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

ಈ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೇಕಡಾ 11.5 ರಷ್ಟು ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ದರ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 47.2 ರಷ್ಟು ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ (retention) ದರವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ (ಅಂದರೆ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಹಂತದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ), ಭಾರತವು 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ತನ್ನದೇ ಆದ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ವಿಫಲವಾಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ಈ ಗುರಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಯ ವಿಶಾಲ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

ಹನ್ನೊಂದನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದರರ್ಥ ಏನೆಂಬುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ. ಒಬ್ಬ ಮಗು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ, ಹಾಗೂ ಆ ಮಗುವಿನ ಕುಟುಂಬವು ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸಬಲ್ಲದು. ಮತ್ತೊಂದು ಮಗು ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಮಗುವಿನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಶಾಲೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚವು ಬಾಡಿಗೆ ಅಥವಾ ಆಹಾರದ ವೆಚ್ಚದೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಹದಿನಾರನೇ ವಯಸ್ಸಿನ ವೇಳೆಗೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೂ ಆ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಥವಾ ಶ್ರಮಕ್ಕೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಆರ್‌ಟಿಇ ಕಾಯ್ದೆ: ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 25 ಉಚಿತ ಪ್ರವೇಶ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ

10ನೇ ತರಗತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಭಾರತೀಯ ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳು 11ನೇ ತರಗತಿಯ ಮೊದಲು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಈ ಒಂದೇ ಅಂಕಿಅಂಶವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಮನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ನಿಜವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಪ್ರೇರಣೆ ಅಥವಾ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಉದಾಸೀನತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಯಸ್ಸಿನ ಸುತ್ತಲೂ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವ ದೂರ, ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ, ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ತಡೆಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.

ಒಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ, ಕೇಳಬೇಕಾದ ಉಪಯುಕ್ತ ಪ್ರಶ್ನೆಯೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ಸಮಸ್ಯೆಯೇ ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ (ಅದು ಹೌದು ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ). ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ತಡೆಗೋಡೆ — ಅಂದರೆ ಕಾಣೆಯಾದ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗ, ಭರಿಸಲಾಗದ ಶುಲ್ಕ, ಅಥವಾ ಅಸುರಕ್ಷಿತ ರಸ್ತೆ — ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಬಗೆಹರಿದಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಅದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಹದಿಹರೆಯದ ಮಗುವಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ನುಂಗಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.

(ಆಧಾರಗಳು: ಯುನಿಫೈಡ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಫಾರ್ ಎಜ್ಯುಕೇಶನ್ ಪ್ಲಸ್ (UDISE+), 2024-25, ಶಾಲಾ ಹಂತದ ಪ್ರಕಾರ ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸಿಶನ್ ದರ ದತ್ತಾಂಶ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ 2020, ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುರಿಗಳು.)

ಇನ್ನಷ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ