ಭಾರತದ ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತಾ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು: ‘ಅಪಘಾತ’ದ ಆಚೆ – ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರಗಳು
Santosh Nair's article in 'Your India' series: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಾವುಗಳನ್ನು "ಅಪಘಾತ" ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ. 2023ರಲ್ಲಿ 1.7 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ, ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನ ಸವಾರರು ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿಗಳೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ವೇಗ ಅಥವಾ ಚಾಲಕನ ತಪ್ಪಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ರಸ್ತೆ ವಿನ್ಯಾಸ, ನಿಯಮಗಳ ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. "ಘರ್ಷಣೆ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಅವರ ಹೆಸರು ಸುರೇಶ್. ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಗ್ರಾಮದ ಹೊರಗಿರುವ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ ಸ್ಕೂಟರ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಸಂಜೆ ಅವರ ಮಗಳು ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೂ ಶಾಲಾ ಬ್ಯಾಗ್ ಹೊತ್ತು ಗೇಟ್ ಬಳಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಒಂದು ಗುರುವಾರ ಅವರು ಬರಲಿಲ್ಲ. ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಸೇರುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮೊದಲ ವಾಕ್ಯವು ಈಗಾಗಲೇ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು: “ಅದೊಂದು ಅಪಘಾತ”. ಈ ಪದ ಎಷ್ಟು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಅದು ಗಮನಕ್ಕೂ ಬಾರದೆ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೂರ್ವಗ್ರಹವಿದೆ: ಯಾರ ತಪ್ಪೂ ಇಲ್ಲ, ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ, ಆ ಘಟನೆ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯಿತು ಎಂಬ ಭಾವನೆ. ಬಹುಶಃ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆ ತೆರಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ.
2023ರಲ್ಲಿ, ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ 1,72,890 ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಂಚಿದರೆ, ಅದು ಗಂಟೆಗೆ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಜನರು, ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ಮೂರು ನಿಮಿಷಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬರು ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಕೇವಲ ಯೋಗಾಯೋಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದವು ಸರಿಯಾದುದೇ ಎಂದು ನಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಈ ಮೃತಪಟ್ಟವರು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ವರದಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಅದರ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಊಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಮೃತಪಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನ ಸವಾರರ ಪಾಲು ಶೇಕಡಾ 44.8ರಷ್ಟಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿಗಳ — ಅಂದರೆ ಸುಮ್ಮನೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಜನರ — ಪಾಲು ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 20ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಮೃತಪಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮೂವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಇಬ್ಬರಿದ್ದರು, ಇದರರ್ಥ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರ ಸುತ್ತ ಕಾರಿನ ಕವಚ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕಾರಿಗೆ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಸ್ಕೂಟರ್ಗೆ ಒಬ್ಬ ಸವಾರ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಫುಟ್ಪಾತ್ ಇದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಮೃತಪಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 85ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಪುರುಷರಾಗಿದ್ದರು; ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅವರೇ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಿಂದೆಯೂ ಒಂದು ಕುಟುಂಬವು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಬದುಕುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಮೃತಪಟ್ಟವರಲ್ಲಿ 9,489 ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದರು.
ಭೌಗೋಳಿಕ ಚಿತ್ರಣವೂ ಅಚ್ಚರಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ರಸ್ತೆ ಸಾವುಗಳನ್ನು ನಾವು ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಜಾಮ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೇಕ್ಗಳ ಕರ್ಕಶ ಸದ್ದು ತುಂಬಿದ ನಗರದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 68ರಷ್ಟು ಸಾವುಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾವುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ ನಗರವಾದ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ 1,457 ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ, ಇದು ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ನೂರಕ್ಕೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 23,652 ಸಾವುಗಳು, ಅಂದರೆ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 13.7ರಷ್ಟು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಅಪಾಯವಿರುವುದು ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಹೊರಗಿನ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಟ್ರಕ್ ಒಂದು ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕುವ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ ಫುಟ್ಪಾತ್ ಇಲ್ಲದ ರಸ್ತೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ. ಶೇಕಡಾ 68.1ರಷ್ಟು ಸಾವುಗಳನ್ನು ಅತಿವೇಗದ ಚಾಲನೆಗೆ (Speeding) ಈ ವರದಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರಣೆ ಬೇಕಿಲ್ಲ: ರಸ್ತೆ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಜೋರಾಗಿ ಒತ್ತಿದ ಪಾದ ಅದು.
ಈಗ ಮತ್ತೆ ಆ ಪದಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗೋಣ. ಅನೇಕ ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತಾ ತಜ್ಞರು ‘ಆಕಸ್ಮಿಕ’ (accident) ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ‘ಡಿಕ್ಕಿ/ಘರ್ಷಣೆ’ (‘crash’) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಡಿಕ್ಕಿಗೆ ಕಾರಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ವೇಗ ಇರುತ್ತದೆ. ವಿಭಜಕ (divider) ಇಲ್ಲದ ರಸ್ತೆ, ಸಿಗ್ನಲ್ ಇಲ್ಲದ ಜಂಕ್ಷನ್, ಸುದೀರ್ಘ ರಾತ್ರಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಚಾಲಕ, ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ವಾಹನ, ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಬೇಗ ಬಂದಿದ್ದರೆ ಬದುಕಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಸಂತ್ರಸ್ತ — ಹೀಗೆ ಕಾರಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ನಾವು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಪದವು ಮುಂದೇನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಘಟನೆಯು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾದರೆ, ನಾವು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಅದು ಡಿಕ್ಕಿಯಾದರೆ, ಏನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದಿತ್ತು ಎಂದು ನಾವು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತೇವೆ, ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುವ ಸಮಾಜವು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವತ್ತ ಒಲವು ತೋರುತ್ತದೆ.
ಸುರೇಶ್ನ ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ದಯಾಳುಗಳಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಮನೆಗೆ ಊಟ ತಂದರು, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತರು, ಮತ್ತು ಇಂತಹ ವಿಷಯಗಳೆಲ್ಲ ಹಣೆಬರಹ ಎಂದು ಅವನ ಮಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ದೂಷಿಸುವುದು ಅನ್ಯಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಪದವಿಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಅದನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದು. ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುವ ಮೊದಲೇ ಆ ಪದ ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.
ಇಡೀ ಹೊರೆಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ಚಾಲಕನ ಮೇಲೆ ಹಾಕುವುದೂ ಅನ್ಯಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಾಲಕ ಮುಖ್ಯ, ಆದರೆ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಎಂಜಿನಿಯರ್, ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರಿ, ವಾಹನವನ್ನು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಡುವ ಮಾಲೀಕ, ಮತ್ತು ನೆರವು ಎಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಬಂದು ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತೆಯು ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸೇರಿದ್ದು ಮತ್ತು, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸೇರಿದ್ದು — ಅಂದರೆ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ. ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಖಾತರಿಯು ಮನೆಯ ಮುಂಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ತನ್ನ ಸ್ಕೂಟರ್ ಮೇಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೂ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೂ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಏನನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಓದುಗರಿಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು. ಮೃತಪಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ ಹೆಲ್ಮೆಟ್ ಅಥವಾ ಸೀಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಧರಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ದತ್ತಾಂಶ ನಮಗೆ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಊಹಿಸುವುದು ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವೆರಡರ ಕುರಿತ ನಿಯಮಗಳು ಇರುವುದು ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನಂತೂ ಹೇಳಬಹುದು.
ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಅಹಿತಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಬಲಿಯಾದವರು ಎಷ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು. ಅವರು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉಳಿದವರಂತೆಯೇ, ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಫೋನ್ ಮತ್ತು ಸಂಜೆಗೆ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ದಿನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರತಿದಿನ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತೇವೆ, ಮತ್ತು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಇರುವಂತೆ ನಾವೂ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೂ ಸುರಕ್ಷಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ಒಂದು ಅಂಶ ಮಾತ್ರ ಜಾಗರೂಕತೆಯಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ರಸ್ತೆ, ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು ಅವೆರಡೂ ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಜನರು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ನೀವು ಡಿಕ್ಕಿಯೊಂದರ ಬಗ್ಗೆ ಓದಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ವಿಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೀರಾ, ಅಥವಾ ಏನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದಿತ್ತು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತೀರಾ?
(ಆಧಾರಗಳು: ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳು 2023 (ಸಾವುಗಳು, ವಾಹನ ಪ್ರಕಾರ, ವಯಸ್ಸು, ಲಿಂಗ, ಗ್ರಾಮೀಣ-ನಗರ ವಿಭಜನೆ, ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳು, ಕಾರಣಗಳು); ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ, 21ನೇ ವಿಧಿ. ಸುರೇಶ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಕುಟುಂಬ ಕಾಲ್ಪನಿಕ; ಆದರೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ನೈಜವಾದವು.)




