ಯುಪಿಐ: ಭಾರತದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪೇಮೆಂಟ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಒಂದು ದಶಕದ ಸಾಧನೆ

ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (NPCI) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಯುಪಿಐ (UPI – Unified Payments Interface) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಭಾರತದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ರಿಯಲ್-ಟೈಮ್ ಪಾವತಿ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಜೀವನ, ಹಣದ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಗುರುತರ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದಿರುವ ಯುಪಿಐ ಆರಂಭವಾಗಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷ ಗತಿಸಿವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಯುನಿಫೈಡ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ ಎಂದು ಅವಲೋಕಿಸುವ ಸಮಯ.

ಯುಪಿಐ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳು (2016 – 2026)

• 2016 (ಆರಂಭ): ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 ರಲ್ಲಿ 21 ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೀಮ್ (BHIM) ಆಪ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.
• 2017 – 2018 (ಯುಪಿಐ 2.0): ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಡೈನಾಮಿಕ್ QR ಕೋಡ್‌ ಸೌಲಭ್ಯ, ಇನ್‌ವಾಯ್ಸ್ ಪರಿಶೀಲನೆ, ಆವರ್ತಕ ಪಾವತಿಗಳಿಗೆ (Recurring Payments) ಯುಪಿಐ ಮ್ಯಾಂಡೇಟ್ ಮತ್ತು ಓವರ್‌ಡ್ರಾಫ್ಟ್ ಖಾತೆ ಜೋಡಣೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.
• 2019 – 2022 (ವಿಸ್ತರಣೆ): ಐಪಿಒ (IPO) ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಯುಪಿಐ ಬಳಕೆಗೆ ಸೆಬಿ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ಸಬ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ‘UPI AutoPay’, ಸಾಮಾನ್ಯ ಫೋನ್‌ ಬಳಕೆದಾರರಿಗಾಗಿ ‘UPI 123PAY’ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಮೌಲ್ಯದ ಪಾವತಿಗಳಿಗೆ ‘UPI Lite’ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. 2021-22 ರಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟು 1 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ದಾಟಿತು.
• 2023 – 2024 (ಸುಧಾರಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು): ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಲೈನ್ ಜೋಡಣೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬಳಕೆದಾರರು ಕುಟುಂಬದ ಇತರರಿಗೆ ಮಿತಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ ಬಳಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ‘UPI Circle’ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಯ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯನ್ನು ₹1 ಲಕ್ಷದಿಂದ ₹5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿಸಲಾಯಿತು.
• 2025 – 2026 (ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ): ಫಿಂಗರ್‌ಪ್ರಿಂಟ್/ಫೇಸ್ ಅನ್‌ಲಾಕ್ ಮೂಲಕ ಪಾವತಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಧಾರ್ ಆಧರಿತ ಫೇಸ್ ಆಥಂಟಿಕೇಶನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಡಿಆರ್​ಡಿಒ ಮಿಸೈಲ್ ಸಿಸ್ಟಂಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ರಕ್ಷಣಾ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರ; ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಕ್ಷಿಪಣಿ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಭರ್ಜರಿ ಪುಷ್ಟಿ

ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಪಿಐ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು

• ಬೃಹತ್ ಬೆಳವಣಿಗೆ: 2016-17 ರಲ್ಲಿ 2 ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದ್ದ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2025-26 ರ ವೇಳೆಗೆ 24,162 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು (ಸುಮಾರು 12,000 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ) ತಲುಪಿದೆ.
• ವಹಿವಾಟು ಮೌಲ್ಯ: ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟು ಮೌಲ್ಯವು ₹0.07 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯಿಂದ ₹314 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ (ಜುಲೈ 2026): ದೇಶದಲ್ಲಿ 741 ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಯುಪಿಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಜುಲೈ 2026 ರ ಒಂದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ₹29.87 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 2,365.8 ಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟುಗಳು ನಡೆದಿವೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಸುಂಕರಹಿತವಾಗಿ 10 ಲಕ್ಷ ಟನ್ ಕಚ್ಚಾ ಸಕ್ಕರೆ ಆಮದಿಗೆ ಅವಕಾಶ; ಸಕ್ಕರೆ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ತಡೆಯಲು ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮ

ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಯುಪಿಐ ಧಮಾಕ

• ವಿಶ್ವದ ಶೇ. 49 ರಷ್ಟು ವಹಿವಾಟು: 2024 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಜಾಗತಿಕ ರಿಯಲ್-ಟೈಮ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 49 ರಷ್ಟು ಪಾಲು ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ ಯುಪಿಐ ವಿಶ್ವದಾಖಲೆ ಬರೆದಿದೆ (IMF ಜೂನ್ 2025 ರ ವರದಿ).
• 11 ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯುಪಿಐ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಭೂತಾನ್, ನೇಪಾಳ, ಸಿಂಗಾಪುರ, ಯುಎಇ, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಮಾರಿಷಸ್, ಕತಾರ್ ಸೇರಿದಂತೆ 11 ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯುಪಿಐ ಪಾವತಿ/ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ (Cross Border Remittance) ಸೌಲಭ್ಯ ಲಭ್ಯವಿದೆ.
• ಇತ್ತೀಚಿನ ಸೇರ್ಪಡೆ: 2026ರ ಜೂನ್​ನಲ್ಲಿ ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್‌ನಲ್ಲೂ ಯುಪಿಐ ಸೇವೆ ಜಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಜುಲೈ 30 ರಂದು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ‘ಫವಾರಾ’ (Favara) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಯುಪಿಐ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿದೆ.

ಇನ್ನಷ್ಟು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ