ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಏರಿಕೆ: ವೇತನವಿಲ್ಲದ ದುಡಿಮೆಯೆ, ನಿಜವಾದ ಪ್ರಗತಿಯೇ? ಇಲ್ಲಿದೆ ವಾಸ್ತವ

ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ತನ್ನ ಪತಿ ನಡೆಸುವ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಫುಡ್ ಸ್ಟಾಲ್​ನಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ರುಬ್ಬುತ್ತಾಳೆ, ಹರಿದ ನೋಟ್ ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಪತಿ ಹೊರಗೆ ಹೋದಾಗ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಬಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಉದ್ಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಾ ಎಂದು ಆಕೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ, ತಾನು ಕೇವಲ ಅಸಿಸ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದೆನ್ನಬಹುದು.

ಭಾರತದ ಉದ್ಯೋಗ ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ ಅದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಇತ್ತಿತ್ತಲಾಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಬೇರೆಯೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ.

ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕಥೆ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆವರ್ತಕ ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ (Periodic Labour Force Survey) ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ದರವು ಕೇವಲ ಆರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ 2017–18 ರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 23.3 ರಷ್ಟಿದ್ದುದು 2023–24 ರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 41.7 ಕ್ಕೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿದೆ. ಹಾಗೇ ಸುಮ್ಮನೆ ನೋಡಿದರೆ, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದಂತೆ ಅನಿಸಬಹುದು.

ಆದರೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಜಟಿಲವಾದ ಚಿತ್ರಣವು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಮೀಕ್ಷೆ ಕಂಡಿರುವ ಈ ಏರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಹೊಸ ವೇತನ ಸಹಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯರು ನಡೆಸುವ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಂದ ಬಂದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗ (self-employment) ಎಂಬ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವರ್ಗದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಅದರೊಳಗೂ “ಕುಟುಂಬದ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ವೇತನವಿಲ್ಲದ ಸಹಾಯಕರು” (unpaid helper in a household enterprise) ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ವರ್ಗದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 42.3 ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಈ ವರ್ಗದಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಯಾವುದೇ ನೇರ ವೇತನವನ್ನು ಪಡೆಯದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನೇಕ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನೈಜ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೇತನ ಸಹಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ದಿನಗೂಲಿ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರಕ್ಕೂ ವಾಸ್ತವಿಕ ದರಕ್ಕೂ ಎಷ್ಟಿದೆ ಅಂತರ? ಈ ವಿಚಾರಗಳು ತಿಳಿದಿರಲಿ

ಹಾಗಾದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ: ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಈಗ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಗೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹಣ ಸಂದಾಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಎರಡನೇ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಇದೆ. ಭಾರತದ ಸಮಯ ಬಳಕೆಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು (Time Use Survey) ಮಹಿಳೆಯರು ವೇತನವಿಲ್ಲದ ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 305 ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು, ಅಂದರೆ ಐದು ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಪುರುಷರು ಅದೇ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಮಾರು 163 ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು, ಅಂದರೆ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ 25 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ಣ ದಿನದಲ್ಲಿ ವೇತನ ಸಹಿತ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಇದು 75 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿದೆ.

ಈ ಎರಡೂ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಚಿತ್ರಣವು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಈಗಾಗಲೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕರು ಪ್ರತಿದಿನ ಹಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದು ಎಂದಿಗೂ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ವೇತನ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ, ಅದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದವರಿಂದ, ಉದ್ಯೋಗದಾತರಿಂದ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಸ್ವಂತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಂದ ಅದು ನಿಜಕ್ಕೂ ‘ಕೆಲಸ’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೆಯೊಂದರೊಳಗೆ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ. ಕುಟುಂಬದ ಅಂಗಡಿಯ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ನುರಿತ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಪತಿಯನ್ನು ಆಕೆಯ ಹೆಂಡತಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವೇತನ ಕೈ ಸೇರದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಆಕೆ “ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಇನ್ನೂ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ಶ್ರಮದ ಮೇಲೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ನಿಜವಾದ ದೇಶಪ್ರೇಮ ಏನು? ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಯಾವುದೇ ಕಾಯಕ ಮಾಡುವವನೂ ದೇಶಪ್ರೇಮಿಯೇ

ಇದು ಕೇವಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಥವಾ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಆದರೂ ಅವೆರಡೂ ಇಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥೆಯೂ ಹೌದು. ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಅಥವಾ ವೇತನವಿಲ್ಲದ ಕುಟುಂಬದ ಕೆಲಸವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಕಾಳಜಿಗಳು, ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಕೊರತೆಯು ಬೇರೆ ವಾಸ್ತವಿಕ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳಾ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ರೀತಿಯ ಕೆಲಸಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವೇತನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಸಂಶೋಧಕರು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ನಿಜವಾದ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿಂದ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ.

ಇದರರ್ಥ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೆಟ್ಟ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬಗಳು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದಾಗಲಿ ಅಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕುಟುಂಬಗಳು ಸುರಕ್ಷತೆ, ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕೆಲಸಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬ ನೈಜ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಒಳಗೆಯೇ ಸರಳವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಗತಿಯೆಂದು ಸಂಭ್ರಮಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಂಕಿಅಂಶವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ದರವು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ, ವೇತನ ಸಹಿತವಾದ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತವಾದ ಕೆಲಸ ಸಿಕ್ಕಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ವತಃ ತಾನಾಗಿಯೇ ಪುರಾವೆಯಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದರರ್ಥ ಅವರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ, ವೇತನವಿಲ್ಲದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿವೆ ಎಂದಷ್ಟೇ ಅರ್ಥ. ಇದು ಕೂಡ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಪ್ರಗತಿಯೇ, ಆದರೆ ಮುಖ್ಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಇದು ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲವಾದ ಪ್ರಗತಿಯಾಗಿದೆ.

ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸಿದಾಗ, ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟುವ ಮೊದಲು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಈಗ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಅವರ ಸ್ವಂತ ಕೈಗಳಿಗೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಣ ಸಂದಾಯವಾಗುತ್ತಿದೆ?

(ಆಧಾರಗಳು: ಆವರ್ತಕ ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ (PLFS), ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಯೋಜನಾ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯ, 2017–18 ಮತ್ತು 2023–24 ರ ತುಲನಾತ್ಮಕ ದತ್ತಾಂಶ; ಸಮಯ ಬಳಕೆಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ (Time Use Survey) 2024, ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ; ಬೆಹನ್‌ಬಾಕ್ಸ್ (BehanBox) ಮತ್ತು ಅಶೋಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಿಇಡಿಎ (CEDA) ವರದಿ.)

ಇನ್ನಷ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ