ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವ ಕಾನೂನು: ವಿಕಾಸ, ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು CAA 2019 ವಿವರಣೆ
Part of Your India series by Santosh Nair: ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವ ಕಾನೂನು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನದಡಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, 1955ರ ಕಾಯ್ದೆ ಮೂಲಕ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ, ವಂಶದಿಂದ, ನೋಂದಣಿ ಮೂಲಕ, ದೇಶೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮೂಲಕ ಪೌರತ್ವ ಪಡೆಯಲು ಐದು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. 'ಜಸ್ ಸೋಲಿ'ಯಿಂದ 'ಜಸ್ ಸ್ಯಾಂಗ್ವಿನಿಸ್'ಗೆ ಬದಲಾವಣೆ, ಏಕ ಪೌರತ್ವದ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ CAA 2019 ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಕುರಿತು ಈ ಲೇಖನ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
Updated on: Sep 18, 2026 | 4:07 PM
ದಶಕಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿಯ ಒಂದೇ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮಗು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ಮೊದಲ ಮಗು 1970 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದಿನ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಆ ಮಗುವಿನ ಪೋಷಕರು ಯಾರು ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಅದು ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಎರಡನೇ ಮಗು 1995 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಬದಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಗುವಿನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಬ್ಬರಾದರೂ ಈಗಾಗಲೇ ಭಾರತದ ಪೌರರಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಪೌರತ್ವ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಮೂರನೇ ಮಗು 2010 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾರಿ ನಿಯಮ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಿಗಿಯಾಗಿದೆ. ಮಗುವಿನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ಪೌರರಾಗಿರಬೇಕು, ಅಥವಾ ಒಬ್ಬರು ಪೌರರಾಗಿದ್ದು ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ದೃಢಪಟ್ಟಿರಬೇಕು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಒಂದು ದೇಶ, ಬಹುವಾಸ್ತವಗಳು; ಭಾರತದೊಳಗೆ ಇವೆ ಹಲವು ಭಾರತಗಳು
ಒಂದೇ ಆಸ್ಪತ್ರೆ. ಒಂದೇ ನಗರ. ಆದರೆ ‘ಭಾರತೀಯ’ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಮೂರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನವಾದ ಕಾನೂನು ಮಾರ್ಗಗಳು!
ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ನಮಗೆ ಆ ಅಗತ್ಯವೇ ಬಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಪೌರತ್ವ ಎಂಬುದು ನಾವು ಬೆಳೆದ ವಾತಾವರಣದಷ್ಟೇ ಸಹಜವಾದದ್ದು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆಯಲ್ಲಿನ ದಿನಾಂಕವು, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಪೌರತ್ವಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಅರ್ಹರಾಗುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. ಆ ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ಯಾವುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ.
ಇದರ ಮೂಲ ಬಿಂದು ಇರುವುದು ಸ್ವತಃ ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ — ಜನವರಿ 26, 1950 ರಂದು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಧಿಗಳು (Articles) 5 ರಿಂದ 11 ರವರೆಗೆ. ಈ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಶಾಶ್ವತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಗಡಿಯಾದ್ಯಂತ ಚದುರಿಸಿದ ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ, ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ದಿನದಂದು ಯಾರು ಪೌರರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಬಾರಿಯ ನಿರ್ಧಾರ ಅದಾಗಿತ್ತು. ತದನಂತರ, ವಿಧಿ 11 ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ನಿರಂತರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿತು. ಸಂಸತ್ತು ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು 1955 ರಲ್ಲಿ ‘ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆ’ಯ (Citizenship Act) ಮೂಲಕ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಅದನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದೆ — ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 1986, 2003 ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ.
ಆ ನಿಯಮಾವಳಿಯು ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಐದು ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ: ಜನನದ ಮೂಲಕ (by birth), ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯದ ಮೂಲಕ (by descent), ನೋಂದಣಿಯ ಮೂಲಕ (by registration), ದೇಶೀಕರಣದ ಮೂಲಕ (by naturalisation) ಅಥವಾ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ (by incorporation of territory).
ಜನನದ ನಿಯಮಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ಅದನ್ನು ನಮ್ಮ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳು ಅನುಭವಿಸಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಕಾಣಬಹುದು — ಆರಂಭಿಕ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಮುಕ್ತ ‘ಜಸ್ ಸೋಲಿ’ (jus soli – ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳದ ಆಧಾರ) ಮಾನದಂಡದಿಂದ, ಇಂದಿನ ಹೆಚ್ಚು ಷರತ್ತುಬದ್ಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯವರೆಗೆ, ಇದು ‘ಜಸ್ ಸ್ಯಾಂಗ್ವಿನಿಸ್’ (jus sanguinis – ರಕ್ತಸಂಬಂಧ/ಪೋಷಕರ ಪೌರತ್ವದ ಆಧಾರ) ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಂದರೆ ನೀವು ಎಲ್ಲೋ ಜನಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ ಪೌರತ್ವ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಪೋಷಕರ ಪೌರತ್ವದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಒಂದು ತತ್ವವು ಬದಲಾಗದೆ ಉಳಿದಿದೆ: ಭಾರತವು ಏಕ ಪೌರತ್ವವನ್ನು (Single Citizenship) ಮಾತ್ರ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ಎರಡೂ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ದ್ವಿಪೌರತ್ವಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಪೌರನು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶದ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರೆ, ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ಅವರ ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, ‘ಓವರ್‌ಸೀಸ್ ಸಿಟಿಜನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ (OCI) ಕಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ “ಸಿಟಿಜನ್” (ಪೌರ) ಎಂಬ ಪದವಿದ್ದರೂ, ಅದು ನಿಜವಾದ ಪೌರತ್ವವಲ್ಲ. ಇದು ಆಜೀವ ವೀಸಾ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಸಂವಿಧಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪಾವತಿಸುವ ಜನರ ತೆರಿಗೆ ಹಣ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಇಲ್ಲಿದೆ ಅದರ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪಯಣ
ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಯೆಂದರೆ 2019 ರ ‘ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ’ (CAA). ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ 2014 ರ ಅಂತ್ಯದ ಮೊದಲು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಅಥವಾ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಹಿಂದೂ, ಸಿಖ್, ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ, ಪಾರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಲಸಿಗರಿಗೆ ಪೌರತ್ವ ಪಡೆಯಲು ವೇಗದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೆರೆಯಿತು. ಇದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಚರ್ಚಿತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದ ಪೀಡಿತ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಗೆ ಇದು ಸುರಕ್ಷಿತ ಕಾನೂನು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬೆಂಬಲಿಸುವವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪೌರತ್ವ ನೀಡುವುದು ಸಂವಿಧಾನದ ಸಮಾನತೆಯ ತತ್ವಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ವಾದಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದ್ದಾರೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ವಾದಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಚರ್ಚೆ ಇಂದಿಗೂ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸುವುದು ಈ ಲೇಖನದ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ.
ಎಲ್ಲಾ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾದಗಳ ನಡುವೆ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಮೂಲಭೂತ ಸತ್ಯವೇನೆಂದರೆ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕೇವಲ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಒಂದು ಕಾನೂನಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಮರುಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದ ಸಂವಿಧಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಮತ್ತೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು.
ಈಗಲೂ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮಗು ಜನಿಸುತ್ತಿದೆ — ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಬರೆಯದ ಮತ್ತು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಜನರು ಮಾತ್ರ ಓದಿರುವ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಆ ಮಗು ಭಾರತದ ಪೌರನಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಆ ನಿಯಮದ ಬಗ್ಗೆ ಮುಂದಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮೊದಲು, ಕನಿಷ್ಠ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಅದನ್ನು ಓದುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
ಆಧಾರಗಳು: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ, ವಿಧಿಗಳು 5-11; ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆ, 1955, ಮತ್ತು ಅದರ 1986, 2003 ಮತ್ತು 2019 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು; ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
